Terug naar communiceren
Informatie
geschatte leestijd 3 min

Moeite met praten veroorzaakt door dementie

Vroeg of laat krijgen mensen met dementie problemen met spreken en taal. Je naaste kan woorden niet meer vinden, bouwt onsamenhangende zinnen, of gebruikt verkeerde woorden. Deze moeite met praten kan twee oorzaken hebben: een taal- of een spraakprobleem. Beide problemen vragen om een andere benadering.

Taalproblemen

Taal is de inhoud van onze woorden. Bij een taalstoornis weet je naaste wel wat ze wil zeggen, maar kan ze de woorden ervoor niet vinden omdat ze de betekenis ervan kwijt is. Dat gaat dieper dan even niet op een woord kunnen komen dat op het puntje van je tong ligt. Als de betekenis weg is, komt deze niet meer terug. Je naaste zal het juiste woord niet meer vinden. 

Ja, eventjes iets denken dat ik ga, gaan zal gaan vertellen. En ik doe het toch niet. Dan denk ik, god, daar ga je weer te ouwehoeren.

Beinte (78)

Doordat je naaste de betekenis niet meer weet, begrijpt ze jou ook niet als je het woord voor haar vindt of zelf gebruikt. Ze krijgt geen beeld bij jouw woorden en weet dus niet wat je bedoelt. Ze kan bijvoorbeeld proberen uit te leggen dat ze graag televisie kijkt, maar kent het woord televisie niet meer. Als jij dan vraagt of ze televisie bedoelt, zal ze dat niet kunnen beamen.

Primaire Progressieve Afasie

Primaire Progressieve Afasie (PPA) is een vrij zeldzame vorm van dementie, die in de eerste twee jaar, en soms langer, alleen het taalgebied in de hersenen aantast. Hierdoor kan je naaste met PPA nog lang zelfstandig van alles doen: tuinieren, koken en bridgen. Geheugen, emoties, ruimtelijk inzicht en andere functies blijven nog lang intact.

PPA wordt onderverdeeld in drie varianten, die ieder een ander deel van het taalgebied in de hersenen aantasten. Bij de eerste variant (primaire niet-vloeiende afasie) formuleert je naaste kromme zinnen, maar is het taalbegrip nog wel aanwezig. Bij semantische dementie gaat het praten vloeiend, maar weet ze niet meer wat de woorden betekenen. Logopenische progressieve afasie zorgt ervoor dat je naaste de juiste woorden niet meer vindt, langzaam spreekt en moeite heeft met het herhalen van een zin.

Gek hè, dat ik niet op de naam kan komen. Het is niet te geloven. Ik lach erom, en een ander gaat erom huilen. En wat is nou beter? Lachen natuurlijk.

Dries (81)

Spraakproblemen

Normaal gesproken kun je zonder nadenken ‘aaa’ zeggen als een dokter je dat vraagt. Bij een spraakstoornis is dat automatisme verstoord. De koppeling van de hersenen met de fijne spraakmotoriek is aangetast. Je naaste weet dus niet hoe ze met haar mond en stembanden een woord of klank moet vormen. Ze praat heel zachtjes of mompelt onverstaanbare woorden.

Het moeilijke spreken zegt in dit geval niets over het begrijpen daarvan. Bij spraakproblemen kent je naaste de betekenis van woorden nog prima. Ze snapt dus ook wat jij haar vertelt. In het voorbeeld van de televisie zal je naaste dat woord niet kunnen uitspreken, maar weet ze wel wat het betekent en kan ze jou beamen als jij het woord voorzegt.

Hij heeft altijd met zijn stem gewerkt. Veel praten, uitleggen, klanten te woord staan. Dat hij dat vermogen verliest, vindt hij echt vreselijk.

Ria (73)

Wat kun je doen?

Het is belangrijk te ontdekken waar het probleem bij jouw naaste zit. Of beter: wat kan ze nog wel? Als je dat weet, kun je daarop inspelen en zijn er wellicht ineens weer mogelijkheden om makkelijker met elkaar te praten.

  • Je kunt het gebrek aan woorden compenseren door plaatjes te gebruiken. Maak foto’s of pictogrammen van veel voorkomende handelingen en voorwerpen. Of zoek online naar passende beelden. Op de website sclera.be vind je honderden pictogrammen, die je gratis kunt downloaden. De beelden kun je plastificeren, maar je kunt ze ook opslaan op een laptop of tablet. De beelden kunnen je helpen in de communicatie met je naaste.
  • Naast het gebruik van beelden op een laptop of tablet, kan je naaste misschien nog woorden opschrijven, typen of aanwijzen. Je kunt zo een communicatieboek maken.
  • Logopedie kan heel behulpzaam zijn bij alle varianten van PPA. De 

    logopedist

    Logopedist

    De logopedist is gespecialiseerd in problemen op het gebied van spraak, taal, stem, gehoor en slikken. Hij stelt een diagnose en bepaalt de logopedische behandeling. Logopedie zit in het basispakket van de zorgverzekering. Het kan zijn dat de kosten onder het eigen risico vallen. Als je naaste al bekend is bij een zorginstelling, kun je daar vragen of ze een logopedist in huis hebben. Anders kun je via de beroepsvereniging nvlf.nl een logopedist bij jou in de buurt zoeken. Vraag dan wel of de logopedist ervaring heeft met dementie.

     kan een manier van communiceren bedenken die goed op jullie situatie aansluit.
  • Er zijn verschillende app’s die je kunt gebruiken. Gespreksboek Lite is geschikt voor je naaste als ze moeite heeft met het vinden van woorden, maar nog wel kan lezen. He hajo maakt met gebruik van pictogrammen de communicatie eenvoudiger.
  • Als je naaste moeilijk spreekt, blijf haar dan aankijken en neem de tijd. In lichaamstaal, gebaren en geluiden kun je wellicht ‘lezen’ wat ze bedoelt.

 

2 reacties
Tonen: Nieuwste reacties
Jouw laatste reactie op dit artikel
M

Manon

Ik heb in mijn (vrijwilligers)werk te maken met dementie

Handig artikel waar ik veel aan heb!

9 december 2015
Jouw laatste reactie op dit artikel
R

Redactie dementie.nl

Leuk dat je dit laat weten Manon!

10 december 2015

Samen met jou en andere mantelzorgers willen we ontdekken wat we nog allemaal kunnen verbeteren aan dementie.nl.

Geef ons advies