Informatie
geschatte leestijd 3 min

Wat is frontotemporale dementie (ziekte van Pick)

Frontotemporale dementie (FTD) staat ook wel bekend als de ziekte van Pick (spreek uit: Piek) of frontaalkwabdementie. Bij deze vorm van dementie zijn vooral de hersengebieden beschadigd die verantwoordelijk zijn voor besluitvorming en gedrag, emotionele reacties en taalvaardigheid. Kenmerkend voor FTD is vooral persoonlijkheids- en gedragsverandering. Het geheugen is vaak nog relatief goed. De behandeling richt zich vooral op het onderdrukken van de verschijnselen van gedragsverandering. 

Symptomen van frontotemporale dementie

Veel mensen met frontotemporale dementie zijn nog relatief jong: tussen veertig en zestig jaar. Na de ziekte van Alzheimer komt deze vorm van dementie het meest voor bij jongere mensen. Bij FTD worden vooral de voorste delen van de hersenen beschadigd. Welke verschijnselen als eerste optreden, is afhankelijk van het deel van de hersenen dat het eerst wordt aangetast.  

Er zijn drie uitingsvormen van frontotemporale dementie. Dit zijn:

  1. Veranderingen in gedrag, persoonlijkheid en emoties: je naaste reageert onvoorspelbaar, ongeremd of juist dwangmatig. Ze heeft moeite situaties te beoordelen. Dit is de gedragsvariant van FTD. Artsen noemen deze variant nog vaak de

    ziekte van Pick;

    Ziekte van Pick 

    Vroeger werd frontotemporale dementie de ziekte van Pick genoemd. In 1892 ontdekte Arnold Pick opgezwollen en ballonvormige cellen in de voorste hersenkwabben van mensen met een bepaalde vorm van dementie. Deze cellen werden pickcellen genoemd. Inmiddels is bekend dat pickcellen bij de meeste mensen met frontotemporale dementie niet voorkomen. De ziekte van Pick is dan ook een gedragsvariant van frontotemporale dementie. Het is geen andere naam voor FTD.

  2. Veranderingen in taalvaardigheid zoals spreken, begrijpen, lezen en schrijven. Dit heet primair progressieve afasie (PPA). Een voorbeeld van PPA is semantische dementie;
  3. Veranderingen in motoriek. Je naaste heeft moeilijkheden met bewegen: ze heeft last van trillingen, loopt moeilijk, valt vaak en heeft problemen met haar coördinatie. Dit wordt wel het corticobasaal syndroom genoemd.

Lees ook de tips voor het herkennen van FTD.

Veranderingen in gedrag en persoonlijkheid

Dat je naaste FTD heeft, merk je in eerste instantie aan veranderingen in haar gedrag of misschien zelfs haar hele persoonlijkheid. Ze kan ongepaste of risicovolle dingen doen, zoals iets kleins in een winkel stelen, of ze kan erg ongevoelig overkomen. Of ze komt juist nergens toe en zit ze de hele dag apathisch op de bank. Ze kan ook dwangmatig gedrag gaan vertonen. Ze wil dan bepaalde activiteiten, zoals schoonmaken of wassen en aankleden, per se in een vaste volgorde en op een vast tijdstip uitvoeren. Ook als de aardappelen nog niet gaar zijn, moet het eten om half zeven op tafel. Ze raakt geïrriteerd als je hier wat van zegt of haar wilt overhalen om het anders te doen. 

Chris raakte geobsedeerd door Buienradar. Eindeloos vaak keek hij of het misschien zou gaan regenen en als er een stevige bui onderweg was, kon hij bijna in paniek raken.

Chantal (72)

Je naaste met FTD kan ook moeite krijgen om zinnen te vormen. Ze gebruikt steeds dezelfde woorden en gaat praten vermijden. Ze begrijpt in eerste instantie nog wel goed wat je tegen haar zegt, maar kan steeds moeilijker antwoorden. Of in plaats van antwoord te geven herhaalt ze steeds de laatste woorden van jouw vraag. Dat heet echolalie. De geheugenproblemen die horen bij andere vormen van dementie, doen zich bij de meeste mensen met FTD pas later voor.

Verloop van frontotemporale dementie

FTD heeft een onvoorspelbaar verloop. Sommige mensen gaan snel achteruit, anderen blijven lange tijd stabiel. In het begin zijn de verschillende vormen vaak goed te onderscheiden. Wanneer de dementie vordert en de symptomen toenemen, neemt het onderscheid af. Lees meer in het artikel Het verloop van frontotemporale dementie.

Uitleg over Frontotemporale dementie (FTD)
FTD Expertgroep

Oorzaken van frontotemporale dementie

De frontaalkwab is een van de hersengebieden die door FTD worden aangetast. Dit deel van de hersenen regelt ons gedrag. Alle informatie komt hier binnen. Hier worden keuzes gemaakt en besluiten genomen, plannen gesmeed en handelingen gecoördineerd. Hier wordt gedrag getoetst aan normen en waarden. Door hersenschade in de frontaalkwab raakt het gedrag ongeremd en stuurloos. Er sterven bij FTD ook hersencellen af in de temporaalkwab. Dit hersendeel speelt eveneens een rol bij het regelen van gedrag, maar is vooral belangrijk voor taal en spraak. 

Erfelijkheid frontotemporale dementie

FTD wordt in 25 tot 40 procent van alle gevallen veroorzaakt door een afwijkend gen. In die gevallen komt FTD bij meerdere personen in de familie voor. Als één van de ouders een erfelijke variant van de ziekte heeft, is de kans vijftig procent dat hun kind deze ziekte ook zal krijgen. Lees meer over erfelijkheid en erfelijkheidsonderzoek.

Behandeling van frontotemporale dementie 

Er bestaat op dit moment geen behandeling waarmee FTD te genezen is. Wel kunnen sommige verschijnselen van de ziekte onderdrukt worden of verminderen door medicijnen. Dit geldt met name voor bijkomende gedragsproblemen.

Ontregeld; 3 films over FTD
Klaas Jansma en Pieter Wolswijk

Lotgenotencontact

De stichting FTD Lotgenoten heeft een telefonische hulplijn voor vragen over FTD. Via nummer 085-4012596 kun je 24 uur per dag terecht. Daarnaast worden enkele malen per jaar contactdagen voor lotgenoten georganiseerd.

0 reacties

Samen met jou en andere mantelzorgers willen we ontdekken wat we nog allemaal kunnen verbeteren aan dementie.nl.

Geef ons advies