Informatie
geschatte leestijd 3 min

Omgaan met waanbeelden en hallucinaties van mensen met dementie

Naarmate de dementie vordert, neemt de kans op wanen en hallucinaties toe. Je naaste gaat dingen zien die er niet zijn of is er bijvoorbeeld vast van overtuigd dat haar portemonnee is gestolen. In haar beleving is dit allemaal echt. Het heeft geen zin om haar tegen te spreken of te ontkennen wat zij ziet. Omgaan met iemand die last heeft van wanen en hallucinaties, kan zwaar zijn. 

Ons nichtje helpt ons in huis, maar mijn vrouw verdenkt haar van diefstal. Ze zat laatst met haar rug naar ons toegekeerd en wilde pas weer praten nadat ons nichtje weg was.

Adrie (78)

Verschil tussen wanen en hallucinaties

Wanen zijn overtuigingen van bepaalde ideeën, die niet op waarheid berusten. Je naaste kan bijvoorbeeld overtuigd zijn van het idee dat zoekgeraakte spullen zijn gestolen, dat iemand op de televisie persoonlijk tegen haar spreekt of dat de persoon in de spiegel een vreemde is. Het kan ook dat ze jou herkent, maar denkt dat je een dubbelganger bent. Dit heet Capgras syndroom of dubbelgangerswaan. Mensen die deze stoornis hebben, herkennen personen, dieren en voorwerpen wel, maar niet hun identiteit.

Bij hallucinaties ziet, voelt, hoort of ruikt je naaste dingen die er niet zijn. Ze kan prachtige beelden of kleuren zien, maar ook heel angstige monsters. De plant in de vensterbank kan voor haar een agressieve kat zijn. Ze kan stemmen horen in haar hoofd of proberen de vogeltjes van het behangmotief te vangen.

Wanen en hallucinaties bij dementie houden rechtstreeks verband met geheugenproblemen. Als je naaste niet gelooft dat jij een kind van haar bent, beseft ze niet dat jij inmiddels veel ouder bent dan op die babyfoto's. 

Mijn man snapt niet waarom ik niet uit bed kom. Maar ik kan niet opstaan want er staat een kast. Die had hij daar niet neer moeten zetten.

Ida (69)

Zintuiglijke problemen en hallucinaties

Wees bij je naaste alert op problemen met het gehoor of het zicht. Problemen op deze gebieden kunnen bijdragen aan achterdocht, wanen, oordeelstoornissen en hallucinaties. Ook infectieziekten kunnen een rol spelen in het ontstaan van hallucinaties. Als je niet goed hoort, kunnen de stemmen in je hoofd zich erg op de voorgrond dringen. En met een slecht gezichtsvermogen zie je makkelijker dingen die er niet zijn.

Als je voor het eerst merkt dat je naaste hallucineert, neem dan zo snel mogelijk contact op met de huisarts. Zeker als bij de hallucinatie verschillende zintuigen betrokken zijn, bijvoorbeeld wanneer ze iets hoort én ziet wat er niet is. De hallucinaties kunnen veroorzaakt worden door een andere ziekte dan dementie, zoals een ontsteking of problemen met de lever of nieren.

Het is heel angstig, die narigheid in bed. Die hand, die ziet mijn vrouw niet, maar die grijpt me en dan moet ik soms zo hard trekken. Ik krijg dat gewoon niet los.

Mel (79)

Relatie met verschillende vormen van dementie

Wanen en hallucinaties komen voornamelijk voor bij matige tot ernstige dementie. Alzheimer tast het beoordelingsvermogen aan, waardoor je naaste fictie en werkelijkheid steeds moeilijker kan onderscheiden. Bij Lewy body komen wanen en hallucinaties vaak voor. Ze uiten zich wel in ‘levendig dromen’ waarbij je naaste in haar slaap begint te schoppen of te slaan.

Bij sommige mensen wordt eerst een psychiatrische diagnose gesteld. Een depressie, bipolaire stoornis of schizofrenie kan namelijk ook gepaard gaan met waanbeelden en paranoia. Soms blijkt dan later dat frontotemporale dementie de oorzaak is van deze symptomen.

Omgaan met waanbeelden en hallucinaties

Omgaan met waanbeelden en hallucinaties kan behoorlijk lastig zijn, Voor jezelf, maar ook voor je naaste. De wanen en hallucinaties zijn voor je naaste de werkelijkheid. Het heeft daarom geen zin om haar tegen te spreken of te ontkennen wat zij ziet of hoort. Probeer mee te gaan in haar belevingswereld en haar gevoelens te erkennen. Geef een verklaring voor wat ze ervaart, die in haar ogen logisch is. Heeft je naaste een mooie hallucinatie, kijk dan eens of je erin mee kan gaan wat ze ziet. Lees meer tips in het artikel Tips om goed om te gaan met waanbeelden en hallucinaties.

Het gebruik van medicijnen

Omgaan met hallucinaties en wanen is een pittige opgave. Zodra je merkt dat de zorg te zwaar voor je wordt, neem dan contact op met de huisarts of specialist. In het algemeen zullen zij proberen de wanen en hallucinaties zonder medicijnen op te lossen. Lukt dat niet, dan kan het soms nodig zijn om te kijken of medicijnen helpen. Het gebruik van bijvoorbeeld antipsychotica kan bijwerkingen hebben zoals spiertrekkingen en stijfheid. De arts zal deze bijwerkingen afwegen tegen de te verwachten effecten van de antipsychotica. Jij hebt in die afweging ook zeker een stem.

Lees ook het artikel Medicatie bij gedragsproblemen en bestudeer de informatie speciaal voor patiënten (mantelzorgers) van Patiëntenfederatie Nederland. Daarin staat veel informatie over onder andere het gebruik van psychofarmaca.

0 reacties